Բանակ

ՔԱՐՎԱՃԱՌԻ ԱՐԾԻՎԸ

  1964թ. փետրվարի 27-ին Սարիղամիշից գաղթած եւ Գյումրիում հաստատված Մինասյանների ընտանիքում ծնվում է երկրորդ զավակը: Ալեքսանդրն ու Լաուրան դեռ չէին որոշել, թե ինչպես են կոչելու իրենց որդուն. «Փոքրիկս նորածինների բաժնում էր, դեռ անուն չուներ, մեկ…


ԳԵՎՈՐԳ ՄՂԴԵՍՅԱՆԻ ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ…Երկու տարի առաջ՝ ապրիլի 7-ի լույս 8-ի գիշերը, մահացու հրազենային վիրավորում ստացավ 1996թ. ծնված շարքային ԳԵՎՈՐԳ ՄՂԴԵՍՅԱՆԸ

  Երկու տարի առաջ՝ ապրիլի 7-ի լույս 8-ի գիշերը, ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծի ողջ երկայնքով հակառակորդը շարունակում էր խախտել կրակի դադարեցման շուրջ ձեռք բերված պայմանավորվածությունը՝ կիրառելով ինչպես տարբեր հրաձգային զինատեսակներ, այնպես էլ խոշոր տրամաչափի…


Ո՞Վ Է ՓԱԿԵԼՈՒ ԴՈՒՌԸ Ոչ ոք չհամարձակվեց հարցնել նրան. «Այդ ո՞ւր ես գնում, Մարգարի՛տ, ո՞ւր ես գնում այդպես անվրդով, այդպես անառագաստ` չմայրացած»: Չհարցրին, որովհետև նախօրոք գիտեին պատասխանը.

  Իսրայելցիներ, դուք այսօր մոտեցել եք պատերազմի ձեր թշնամիներին, և թող ձեր սրտերը չթուլանան, մի՛ վախեցեք, մի՛ զարհուրեք նրանցից և նրանց հայացքներից, մի՛ դողացեք, որովհետև Եհովա աստվածը ձեզ հետ է, ձեզ հետ գնում է ձեր…


Ապրիլյան պատերազմի հերոսներից մի քանիսն աշխատանքի կանցնեն «Պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ում

  «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցների շարքերն առաջիկայում  կհամալրեն ապրիլյան  քառօրյա  պատերազմի  մասնակիցներից  մի  քանիսը:  Հայրենիքի սահմաններն  անսասան  պահած  մեր  հերոս  տղաները Երևանում ու մարզերում«կզինվորագրվեն»  մշակութային  ժառանգության պահպանության գործին:   Ինչպես «Արմենպրես»-ին տեղեկացրին «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ից, նախաձեռնությունը  ՊՈԱԿ-ի  տնօրեն Արա  Թարվերդյաննին է: Երիտասարդներին  աջակցելու  հարցերը  նախապես  քննարկվել  են «Դիրքապահ» քառօրյա պատերազմի մասնակիցների  միավորում  հասարակական կազմակերպության  ղեկավար  Մանուել  Մանուկյանի հետ:   Ողջունելով  երիտասարդներին  ՊՈԱԿ-ի…


Զեկույցը բացահայտել է Հայոց ցեղասպանությանը Գերմանիայի ներգրավվածության նոր մանրամասներ

  Օսմանյան կայսրությունում թուրքական զինված ուժերը Հայոց ցեղասպանության իրականացման ժամանակ օգտագործել են գերազանցապես գերմանական հրացաններ և այլ զենքեր: Ինչպես հաղորդում է «Արմենպրես»-ը՝ վկայակոչելով գերմանական Deutsche Welle-ն, այս մասին նշվում է Global Net — Stop the Arms Trade (GN-STAT) («Համաշխարհային ցանց- Դադարեցրեք…



2016-ի ապրիլից հետո վիրաբույժը մեքենայի մեջ բուժպարագաներ է պահում հարձակման դեպքում առաջին օգնություն ցուցաբերելու համար

  2016 թվականի ապրիլյան պատերազմից հետո Երեւանի «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնի կրծքային վիրաբույժ Արտակ Մանուկյանը մեքենայի մեջ միշտ դեղորայք եւ բժշկական պարագաներ է պահում ռազմական հարձակման ժամանակ առաջին օգնություն ցուցաբերելու համար: «Եթե հարձակում լինի, ապա…


Միայն ուզում եմ՝ սահմանը պաշտպանված լինի. Ապրիլյան պատերազմում վիրավորված Շանթ Ղազարյան

  «Միայն ուզում եմ՝ սահմանը պաշտպանված լինի»։ Վերջին երկու տարվա գարունները Ապրիլյան պատերազմի մասնակից Շանթ Ղազարյանի համար բացվում են այս ցանկությամբ։ Քառօրյա պատերազմը նրա ծառայության վերջաբանն է եղել։ Զորացրվելուց երկու ամիս առաջ շատերի պես Շանթին…


ՄԻ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

  2017 թ. «Հայ զինվորի» թիվ 8 համարում «Սպասում» վերնագրով լուսանկար էինք տպագրել, որի մասին գիտեինք միայն, որ հեղինակը հույն է, իսկ թե ովքեր էին պատկերված նկարում, որոշակի կասկածներ ունեինք եւ չէինք ուզում սխալված լինել:…


ՄԱՐԴ ԱՌԱՍՊԵԼԸ

  Նոյեմբերի 25-ին ՀՀ Ազգային հերոս, Արցախի հերոս ՄՈՆԹԵ (ԱՎՈ) ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԸկդառնար 60 տարեկան  «Ես Միացյալ Նահանգներից եկած հայ եմ և այստեղ պայքարում եմ նույնպատճառով, ինչի համար պայքարում են մնացյալ բոլորը: Ես հայ եմ. այսհայրենիքը պատկանում է ինձ նույնքան, որքան որևէ ուրիշ հայի: Կարծում եմ` իմհայրենիքի այս կտորի պաշտպանության համար նաև կրում եմ նույնքանպատասխանատվություն, որքան ցանկացած հայ: Հետևաբար, բնական է լինելայստեղ և պայքարել այս շրջանի ամբողջ բնակչության հետ միասին: Անցյալում Սփյուռքի մեջ պայքարել եմ մեր ժողովրդի իրավունքների համար ևայստեղ եմ նույն պատճառով: Սա այդ նույն պայքարի շարունակությունն է:   Շատ նորմալ բան է: Նորմալ բան է, որ հայը գա և իր հայրենիքը պաշտպանի, շատ նորմալ բան է: Իրավունքն է բոլորի ու նաև պարտականությունը: Եվզարմանալին այն է, որ ավելի շատ հայեր չեն եկել նույնն անելու, միայն այդ է զարմանալին»: Այս խոսքերով հիմնավորեց մասնակցությունը Ղարաբաղի ազատագրական պատերազմին գիտնական, ԱՄՆ–իԲերկլիի հանրահայտ համալսարանի շրջանավարտ, հետմահու ՀՀ և ԼՂՀ բարձրագույն`Ազգային հերոսի կոչմաննարժանացած Մոնթե (Ավո) Մելքոնյանը: … Նա հար և նման էր իր ժողովրդի հերոսական էպոսի Սասնա Ծռերին. նրանց պես բարի էր, ազնիվ, բայց նաևհամարձակ, ինքնիշխան ու անվախ, անխուճապ ու հմուտ հրամանատար: Եվ հայրենիքի շահերը վեր էր դասումամեն ինչից…   Ծնվել էր հայրենիքից հեռու` ԱՄՆ Կալիֆոռնիայի նահանգի Ֆրեզնո քաղաքի մերձակայքում գտնվող Վայսիլիաավանում, սովորել տեղի միջնակարգ դպրոցում: Անգլախոս պատանու համար ճակատագրական և ուղենշայինդարձավ ծնողների հետ Թուրքիայով ճամփորդելը: Եղան Արևմտյան Հայաստանի շատ բնակավայրերում, այցելեցինՄարզվան քաղաքում դեռևս պահպանված մորական պապի կիսավեր տուն, որտեղ մահմեդականություն ընդունածհայերը պատմեցին իրենց նախնիների ողբերգական պատմությունը: Պատանի Մոնթեին կամաց–կամաց հասու էինդառնում հայ ժողովրդի 1895-1915 թվականների ողբերգական անցքերը: 15 տարեկան էր, երբ որպես գերազանց սովորող, աշակերտների փոխանակման խմբի հետ այցելեց Ճապոնիա, ծանոթացավ Արևելքի այդ հրաշք երկրի մշակույթին, հետո խնդրեց երկարացնել ժամկետը մեկ տարով և սկսեցճապոներեն ուսումնասիրել: Շուտով ճապոներենից ֆրանսերեն ու անգլերեն թարգմանություններ էր կատարում, ավելի ուշ` կարատեի սև գոտի ստացավ: Ճապոնիայից հետո Մոնթեն ճամփորդեց Հարավարևելյան Ասիայիերկրներում: 1992թ. մի հարցազրույցում նշում էր, որ վիետնամցիների ազգային–ազատագրական պայքարը պետք էոգևորող լինի Ղարաբաղի համար: Վերադառնալով Միացյալ Նահանգներ՝ Մոնթեն ընդունվեց Բերկլիի հանրահայտ համալսարանի հին ասիականժողովուրդների պատմության ու հնագիտության բաժին` 4 տարվա ծրագիրն ավարտելով 2,5 տարում: Ուրարտուի ժայռափոր դամբարանների մասին Մոնթեի գրած ավարտաճառը լայն արձագանք գտավ ոչ միայնհամալսարանում, այլև աշխարհի հայագետների շրջանում: Պատահական չէ, որ նրան աշխատանք առաջարկվեցՕքսֆորդի համալսարանի հնագիտության բաժնում: Մոնթեն, սակայն, կյանքը չէր պատկերացնում առանցճամփորդության և 1978թ. գարնանը մեկնում է Իրան, որտեղ անգլերենի դասեր է տալիս և մասնակցում Շահի դեմծավալված շարժմանը: Ավելի ուշ գնում է Իրանյան Քրդստան, ծանոթանում քրդերի պատմությանն ու կենցաղին, հոդվածներ պատրաստում նրանց ծագման, էթնոսի, ավանդույթների ու արդար պայքարի մասին: Նույն տարվաաշնանն արդեն Բեյրութում էր և ակտիվորեն մասնակցում էր հայկական թաղամասի պաշտպանությանը: 1980թ. գարնանը Մոնթեն անդամագրվում է Հայաստանի Ազատագրության Հայ ԳաղտնիԲանակին («Ասալա»): 1981-1989թթ. մի քանի անգամ ձերբակալվում ու բանտ է ընկնում: Մեկուսացման տարիներին ևս ձեռքերը ծալած չի նստում հայրենասեր գիտնականը: Հայժողովրդի նորագույն ազատագրական պայքարի մասին նրա հոդվածները տպագրվումեն Փարիզի «Հայ պայքար», Լոնդոնի «Կայծեր» թերթերում, Սան Ֆրանցիսկոյի«Սարդարապատ» ամսագրում: 1981թ. նոյեմբերի 11-ին Ֆրանսիայի Օրլիիօդանավակայանում Մոնթեն ձերբակալվեց կեղծ անձնագիր և ատրճանակ կրելումեղադրանքով: Նա սկզբում դատապարտվեց 4 ամսվա ազատազրկման, իսկ ավելի ուշդատարանը որոշեց վտարել նրան Ֆրանսիայից: Դատարանում Մոնթեն հայտարարեց. «Բոլոր հայերը կեղծ անձնագրեր են կրում՝ ֆրանսիական, ամերիկյան, դրանք կեղծկլինեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ դրանք հայկական չեն…»: 1989թ. սկզբներին Մոնթեն արտաքսվում է Եմեն, որտեղից կնոջ` Սեդայի հետտեղափոխվում է Եվրոպա, իսկ հետո` Հայաստան, և դառնում ազգային–ազատագրականշարժման զարթոնքի ականատեսն ու գործուն մասնակիցը: Մոնթեն լավ էր հասկանում, որ գալիք տարիները վտանգավոր ու վճռական են լինելու հայ ժողովրդի համար: Ու երբՂարաբաղյան շարժման դեմ սուր բարձրացրած նորօրյա թուրքերը փորձում էին ճնշել հայոց ազատասիրական ոգին, երիտասարդ հայրենասերն իր ուշադրությունը սևեռեց Արցախ` նշելով. «Եթե մենք կորցնենք Արցախը, կշրջենք մերժողովրդի պատմության վերջին էջը»: Եվ, որպեսզի անդառնալիորեն չշրջվի այդ էջը, նա առաջիններից էր, որ գնացԱրցախ` զինվորական գիտելիքներն ի սպաս դնելու երկրամասի պաշտպանությանը: 1991թ. սեպտեմբեր–դեկտեմբերին Մոնթեն մասնակցում է Շահումյանի շրջանի ինքնապաշտպանությանն ու թշնամուգրաված գյուղերի ազատագրմանը` ցուցաբերելով հրամանատարական տաղանդ ու հմտություն: Հետո Մարտունին էր: Ինչպես ամենուր, այստեղ ևս խառնաշփոթ վիճակ էր. քանդվում էին պետական հին կառույցները, նախագծվում էիննորերը: Պատերազմի վտանգն է՛լ ավելի ցցուն էր դարձնում ստեղծված իրավիճակը: Մոնթեն ստանձնում է շրջանիինքնապաշտպանական շտաբի ղեկավարումը: Կային մարդիկ, որ քամահրանքով էին վերաբերվում այդ քչախոսնվիրյալին՝ ասելով. «Ի՞նչ կարող է անել այդ մորուքավոր օտարականը, որն ավելի շատ այլմոլորակայինի է նման»: Սակայն, ի հեճուկս կասկածամիտների և իրենց թալանն սկսած ու բարեհաջող ավարտելուն հետամուտհացկատակների, շնորհիվ Մոնթեի պահանջկոտության, օրինապաշտության, աշխատասիրության, ազնվության ուհամառության, շուտով Մարտունին դարձավ Արցախի ամենակարգապահ, ամենաանխոցելի շրջաններից մեկը, անջատ գործող ջոկատները միավորվեցին ու հզոր բռունցք դարձան` զինվելով գլխավորապես թալանովզբաղվածների միջոցներով գնված, ինչպես նաև թշնամուց առգրավված զենք–զինամթերքով: Հետաքրքիր է, որլրագրողներից մեկի այն հարցին, թե` ինչպիսին եք տեսնում Հայաստանը ապագայում, Մոնթեն առանց վարանելուպատասխանել էր` կաշառակերներից մաքրված, արդար… Մոնթեն, փաստորեն, իր հեղինակության, արդարամտության ու անշահախնդրության շնորհիվ դարձավ Մարտունու ոչ միայն պաշտպանության, այլև տեղականինքնակառավարման կառույցների փաստացի ղեկավարը, առանց որի համաձայնության չէր լուծվում ինչպես շրջանիինքնապաշտպանության, այնպես էլ տնտեսությանը վերաբերող ոչ մի կարևոր հարց: Բնությունը Մոնթեին օժտել էր զորավարական բացառիկ հատկանիշներով: Նրան լսում ու հրամանները ճշգրտորենկատարում էին ենթակաները, նրա հետ հաշվի էին նստում երեկ, մյուս օրը քթները վեր ցցած բարձրաստիճանհրամանատարներն ու պաշտոնյաները: Մարտական ընկերը, հետագայում գնդապետ Մավր Օհանյանը (Մավո), պատմում է, որ, երբ Մոնթեին զեկուցել են, թե նոր համալրում է եկել` «կռվող տղերքով», զայրացած բացականչել է. «Ինձ կռվող տղերք պետք չեն, ինձ զինվորներ են պետք»: Ասել է թե՝ հաղթանակի հասնելու համար մեզ բանակ, բանակային կարգապահություն, զինվորական ենթակայություն է անհրաժեշտ և ոչ թե ամենուր տարածվածկամավորական ոգևորություն, ինքնագլուխ պահվածք ու ամենաթողություն…Զինվորական կարգապահության` տարիների ընթացքում մշակած դրույթները Մոնթեն լավագույնս զուգակցում էր նաև քաղաքացիական բնակչությանհետ ունեցած հարաբերություններին՝ բնակիչներին խստիվ արգելելով վախի ազդեցության տակ լքել բնակավայրերը: «Առանց բնակչի գյուղը գյուղ չի, տունը՝ տուն»,- ասում էր Մոնթեն ու փախչել պատրաստվողներին համոզումվերադառնալ իրենց տները: Այդպիսի գյուղերն, իրոք, որպես կանոն, մնացին սահմանից այս կողմ: Մարտական ընկերոջ՝ Վահե Շահմուրադյանի հուշերից. «Ինձ միշտ զարմացրել է, թե ինչպես նա այդքան արագռազմական գործիչ դարձավ: Մեր առաջին հանդիպումը Թեհրանում էր, երբ եկավ մեզ՝ քաղաքական հայացքներիհամար բանտարկվածներիս  տեսության: Գնաց Բեյրութ՝ հայկական թաղամասերը պաշտպանելու: Երբ Ղարաբաղեկավ, մենք առանց վարանելու զինվորագրվեցինք նրա ջոկատին: Ես այդքան մաքուր մարդ չեմ տեսել: Մոնթենսիրասուն ընկեր էր, խիզախ ֆիդայի, իր անձնական օրինակով՝ բարությամբ, համարձակությամբ, ընկերասիրությամբ, հեռատեսությամբ դաստիարակում էր բոլորիս: Տանել չէր կարողանում սուտն ու կեղծիքը, դաժանությունն ուվախկոտությունը: Հսկայական գործ արեց նաև տնտեսական բնագավառում: Մարտունիում բացել տվեց հացի փուռ, վերագործարկեց հիվանդանոցներն ու դպրոցները, գորգի արտադրամասը: Ժողովուրդը Մոնթեին այլմոլորակայինիտեղ էր դնում և իր ներքին բնազդով սկսեց սիրել այդ պարզ ու շիտակ, ազնիվ ու բարի առասպելական մարդուն: Եղելէր 64 երկրում, տիրապետում էր 8 լեզվի: Երբ մի առիթով հարցրի, թե իտալերեն որտե՞ղ է սովորել, պատասխանեց՝բանտում, իտալացի ընկերոջից: Փաստորեն, բանտում էլ պարապ չէր մնացել…»: …1993 թվականի գարնանը Մոնթեն իր ջոկատով մասնակցում էր Մարտակերտիազատագրմանը, իսկ հետո ղեկավարում էր Քելբաջարի մարտական գործողությանուղղություններից մեկը: Հունիսի սկզբներին Մոնթե Մելքոնյանի ղեկավարած ջոկատնԱղդամից Ղարաբաղի հայկական գյուղերը ռմբակոծող կրակակետերը լռեցնելուառաջադրանք է ստանում: Հունիսի 12-ի առավոտյան լուր է ստանում, որ իր տղաներըգրավել են ադրբեջանական հերթական տանկը: Քանի որ, սովորության համաձայն, պիտիանպայման անձամբ տեսներ, շոշափեր, անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև վարեր նորտեխնիկան, գնաց Մարզիլի գյուղ` անձամբ տեսնելու տանկը: Գյուղի կենտրոնումկանգնած զրահամեքենայից, որին Մոնթեն յուրայինի տեղ էր ընդունել, ուժգին կրակ ենտեղում նրա «Վիլիսի» վրա: Տղաները չգիտեին ու չէին էլ կասկածում, որ գյուղում դեռևսադրբեջանցիներ են մնացել: Զոհվում են Մոնթեն ու Սարիբեկը, մյուսները՝ վիրավորվում: Ավարտվեց մեր վերջին ազատամարտի ամենալուսավոր ու խորհրդավոր այրերից մեկի` Մոնթե Մելքոնյանի առասպելական կյանքի երկրային մասը: Սկսվեց նրաանմահությունը: Նրան հողին հանձնեցին իր նորանկախ երկրի եռագույնով: Հարյուր հազարավոր մարդիկ վերջին հրաժեշտն էինտալիս գիտնական–ազատամարտիկին, մի մարդու, որ պահ իսկ չերկմտեց պաշտպանելու պապերի հողը: Նա թաղվեցԵռաբլուրում` իր քաջարի զինակիցների կողքին: Հայրենիքը իր հերոս զավակին բազում պարգևների ու շնորհներիարժանացրեց, իսկ ամենամեծ պարգևը համաժողովրդական այն ճանաչումն ու սերն է, որին արժանացել է ՄոնթեՄելքոնյանը: Մոնթե Մելքոնյանի օրինակով ինչպես հերոսական այն օրերին, այնպես էլ այսօր սերունդներ են դաստիարակվում ևերկար տարիներ կդաստիարակվեն:  ԱՍՔԱՆԱԶ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ…


ԴԻՏԵԼ