ԽՈԺՈՌԱԲԵՐԴ. ԲԱՑԱՀԱՅՏՎՈՂ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

  «…Հինգերորդը՝ Աղահեճ գավառը, որ այժմ կոչվում է Քաշաթաղ եւԽոժոռաբերդ» Ստ. Օրբելյան. «Սյունիքի պատմություն» 13-րդ դարի հայ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը, որը շատ կարևորտեղեկություններ է հաղորդում Սյունիքի վերաբերյալ, գրում է նաև նույննահանգի Աղահեճ գավառի մասին, որն այդ ժամանակներում տրոհվելէր Քաշաթաղ և Խոժոռաբերդ գավառակների: Պատմիչիհիշատակությունից հետո բազում փորձությունների ենթարկվեց նաևԱղահեճը՝ Քաշաթաղ–Խոժոռաբերդը: Այստեղով անցավ Լենկ Թեմուրը ևիր ճանապարհին ավերեց գավառը, որի Հակ գյուղը ավերիչ զորավարիքանդած ու թալանած հազարերորդ բնակավայրն էր:    Այդ պատճառով Հակը կոչվեց Մինքյանդ «մին՝ հազար, քյանդկամ քենդ՝ գյուղ»: Այստեղով անցան պարսիկներն ու թուրքերը, քրդերը, այլ ավարառուներ, ասպատակողներ: 18-20-րդդարերում ամբողջությամբ հայաթափվեց Աղահեճը, և օտարները տեր դարձան Հայոց հողին: Արցախյան գոյամարտըդարձավ նաև Հայոց պատմական տարածքների ազատագրման ժամանակաշրջան, ու եղավ հնարավորություն՝շտկելու պատմական անարդարությունը, վերստին հայը դարձավ իր տան տերը: Եղավ հնարավորություն՝ուսումնասիրելու տարածքը և հնարավորինս ճշտելու՝ ո՞րն է պատմական բնակավայրը:  Օրբելյանիհիշատակությամբ՝ Աղահեճի տարածքում հայտնի և անառիկ բերդ–ամրոցների  են Քաշեթաղուցը և Խոժոռաբերդը:Վերջին տարիներին Քաշաթաղի շրջանում իրականացվել են հնագիտական բազում ուսումնասիրություններ, որինմասնակից եմ եղել: Բացի հոգևոր հուշարձաններից, հայտնաբերվել են մի քանի տասնյակ ամրոցներ, բնակատեղիներ,դամբարանադաշտեր, որոնք պատմում են մեր հայրենիքի այս հատվածի մասին: Չնայած այս ամենին՝ մինչ օրսանհայտ են՝ ո՞րն է Քաշաթաղ ամրոցը, որն ամենայն հավանականությամբ տարածքում  եղել է գլխավորը, և նրաանվամբ է կոչվել գավառը Քաշաթաղ: Անհայտ է նաև Խոժոռաբերդի տեղը: Այսօրվա Քաշաթաղի շրջանի հյուսիսայինմասը համընկնում է Սյունիքի Աղահեճ և Վայկունիք գավառների բնակավայրերին: Հաքարի գետի Աղավնո վտակի աջու ահյակ բարձր սարալանջերն են, որոնց վրա են ժամանակին գոյություն ունեցել բնակավայր–ամրոցներ, բերդեր ուհզոր, անառիկ ամրոցներ: Վերջին տարիներին հնագետներ Գագիկ Սարգսյանի, Արտակ Գնունու, պատմաբան–ազգագրագետ Լեռնի  Հովհաննիսյանի հետ նման շատ հնավայրեր ուսումնասիրվեցին: Ամրոցների մեծ մասն ավելիվաղ շրջանի է, քան հիշատակած 13-րդ դարը: Գետի աջակողմյան մասում՝ Միրիկ գյուղում, պահպանվել է մի հզորամրոցատեղի: Նույնանման մեկ այլ ամրոց գոյություն է ունեցել Եզնագոմեր, այժմ՝ Լեռնահովիտ գյուղի մոտակայքում:Աղավնոյի ձախափնյա Տանձուտ գյուղից մոտ 1կմ հյուսիս՝ ճանապարհին մերձ մի հսկայական ժայռ կա՝ մոտ 100 ևավելի մետր բարձրությամբ ուղղաձիգ պատերով: ժայռն ունի բազում քարայրներ, որոնք ժամանակին եղել ենբնակելի: Քարայրներից մեկը փլվել է, սակայն պահպանված պատը հուշում է. միջնադարում այն եկեղեցի–մատուռ է եղել: Մեկ այլ քարայրի առաստաղից անընդհատ ջուր է հոսում, որն էլ օգտագործվել է խմելու նպատակով: Այժմ էլ,չնայած շոգ ու չոր եղանակին, ակունքից բխող ջուրը կա: Ժայռի հարավարևմտյան պատին փոսորակներ են՝ժամանակի ընթացքում սևացած: Կողքով անցնող արահետը մտնում է սնկաձև ժայռերով հարուստ ձորակ: Այստեղ միշինության ավերակ կա, որը մատուռ կամ եկեղեցի է եղել: Երեք կողմից բնական ամրություններ են, իսկ հյուսիսայինկողմում՝ սնկաձև բազում ժայռերով ձորալանջ: Հուլիսի 29-ին հնագետներ Գագիկ Սարգսյանի, Արտակ Գնունու, Հենրիկ Դանիելյանի և արձակագիր–հրապարակախոս–գեղանկարիչ  Բակուր  Կարապետյանի  հետ  երկրորդ  անգամ  բարձրացա  ամրոցատեղի:  Ամրոցիհիմնական մուտքը հյուսիսարևելյան կողմում է: Մուտքի մոտ կանգուն է եղել մոտ 10 մետր շառավղով բուրգը, որիհիմքերից վերև մոտ 1մ բարձրությամբ պատ է  պահպանվել: Մեծ ու մշակված քարերով են կառուցել բուրգը:Պարիսպն անշաղախ է, հիմնականում մշակված քարերով: Մուտքից մոտ 30մ արևելք պահպանվել են պատերիհետքեր: Դարերի ընթացքում հողը ծածկել է ներսի շինությունները, և միայն պեղումները հնարավորություն կտանճշտելու ամրոցի հատակագիծը: Ընդհանուր առմամբ՝ որպես կացարան կամ զորանոց օգտագործվել են ամրոցիհարավային կողմի բնական քարայրները: Զգացվում է՝ դրանց մի մասը մշակված է: Պահպանված պարիսպը հուշում է՝ամրոցը գոյություն է ունեցել միջնադարում: Նկարահանումներ կատարեցինք նաև թռչող սարքով: Ուսումնասիրելովամրոցի ողջ տարածքը՝ գտանք նաև 2 գաղտնուղիներ, որոնցից մեկը պարսպից հարավ է ընկած և իջնում է արևելյանկողմի ձորակ: Մյուսն արևմտյան կողմում է, իջնում է Աղավնոյի ափ: Գետը հեռու չէ այստեղից, իսկ միջնադարումհնարավոր է՝ հունն ավելի մոտ է եղել, և նշված գաղտնուղիով ջուր են հանել ամրոց: Ժայռի հարավային մասում,որտեղ աղբյուրով քարայրն է,  փոսորակներ կան, որոնք ելարանատեղեր են հուշում: Այս ժայռամրոցիհարևանությամբ՝ հարավարևմտյան կողմում, պահպանվել է մեկ այլ փոքր ամրոցատեղի: Հավանաբար՝ այն դիտակետէ եղել, և երկու ամրոցներ համագործակցել են: Ելնելով ժայռամրոցի խոժոռ ու «նոթերը կիտած» տեսքից՝ կարելի էենթադրել, որ հենց Խոժոռաբերդն է ժայռակերտ բերդը: Տարածքում միջնադարում գոյություն ունեին տասնյակիցավելի հայաշատ ու շեն բնակավայրեր, որոնք այսօր էլ կան՝ վերստին հայացած: Երևի հենց այստեղ են վտանգիպահին միջնադարում պատսպարվել մեր հայրենակիցները, երբ կար Լենկ Թեմուրի ու այլ ասպատակողներիվտանգը: Ամրոցի դիմաց՝ գետի աջ ափից բարձրացող բլրի վրա, միջնադարյան մեկ այլ ամրոցատեղի կա, սակայն այնավելի փոքր է: Այստեղից մոտ 5կմ հարավում է Ծիծեռնավանքը՝ Քաշաթաղի Մելիք–Հայկազյանների  ապարանքովհանդերձ:  Հուսանք՝ կգա ժամանակը, տարածքում կիրականացվեն հնագիտական պեղումներ, և գիտնականները կասեն  իրենց …


ԲԺԻՇԿ-ՍՊԵՂԱՆԻ

  Այսօր շատերին է հայտնի վիրաբույժ, բուսաբույժ,  բժշկական գիտությունների դոկտոր Աշոտ Աշոտյանի անունն ու գործունեությունը: Շատերն են նրա վարած հեռուստատեսային հաղորդումների շնորհիվ  դեղաբույսերի բուժիչ հատկությունների մասին արժեքավոր տեղեկություններ քաղել: Վերջերս իմացա, որ բժիշկը որոշակի ներդրում ունի նաեւ…


ԱԶԱՏ ՊԱՊԻ ՈԴԻՍԱԿԱՆԸ

  «Հայ զինվոր» թերթի ֆեյսբուքյան էջի հազարավոր հետեւորդների անտարբեր չի թողել Թալին քաղաքից ոչ հեռու գտնվող մի գյուղի` Ներքին Բազմաբերդի բնակիչ, 99-ամյա Ազատ պապի կյանքի ոդիսականը… Նրա մասին պատմող ակնարկն արժանացել է հարյուրավոր հավանումների, ունեցել…


Նարեկ Մանասյանը դարձել է բռնցքամարտի Եվրոպայի 18-22 տարեկանների առաջնության բրոնզե մեդալակիր

  Ռումինիայի Թարգու-Ջիու քաղաքում կայացած բռնցքամարտի Եվրոպայի 18-22 տարեկանների առաջնությունում 91 կգ քաշային Նարեկ Մանասյանը դարձել է բրոնզե մեդալակիր:   Հիշեցնենք, որ առաջնության քառորդ եզրափակիչ էին դուրս եկել 56 կգ քաշային Էրիկ Պետրոսյանը և 60…


«Ապրիլյան պատերազմում մենք առյուծների կորցրինք»

  «Ապրիլյան պատերազմում մենք առյուծների կորցրինք։ Բավական է մեկ առ մեկ հիշել այդ քաջերին, որոնք ոտքի կանգնեցին և զոհվեցին հայրենիքի համար», – այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ընթացքում այսպիսի տեսակետ հայտնեց Ազգային անվտանգության ծառայության պետի նախկին…


Գիտնականները պատմել են, թե ինչով Է վտանգավոր կարմիր միսը

  Օրաբաժնից կարմիր մսի բացառումն զգալիորեն նվազեցնում Է ստամոքսի քաղցկեղով հիվանդանալու վտանգը: Այս եզրակացությանն են հանգել Լիդսի համալսարանի բրիտանացի գիտնականները, նրանց աշխատանքի մասին գրել Է MedicalXpress-ը, տեղեկացնում Է «Արմենպրես»-ը:   Հետազոտության ընթացքում բժիշկներն ուսումնասիրել են 32…


WP-ի նախկին թղթակիցն իր գրքում պատմել Է Սպիտակ տան բացատի տակ գտնվող գաղտնի բունկերի մասին

  Սպիտակ տան հյուսիսային բացատի տակ կառուցած Է գաղտնի բունկեր ԱՄՆ-ի նախագահի եւ նրա օգնականների համար, որտեղ նրանք կարող են պատսպարվել միջուկային պատերազմի դեպքում: Այս մասին, ինչպես հաղորդել Է ՏԱՍՍ-ը, ասված Է The Washington Post…


Մխիթարյանը Լոնդոնում ընթրել է Ռուբեն Վարդանյանի և Նարեկ Հախնազարյանի հետ

  Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային թիմի կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանը Լոնդոնում ընթրել է թավջութակահար Նարեկ Հախնազարյանի և «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ» հիմնադրամի (IDeA) համահիմնադիր Ռուբեն Վարդանյանի հետ:   «Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ` ընթրիքին մասնակցել է նաև Հենրիխ Մխիթարյանի քույրը` Մոնիկա…


Պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաները մոռացե՞լ էին քառօրյա պատերազմը. «Ժողովուրդ»

  «Ժողովուրդ» օրաթերթը գրում է. «Երեկ լրացավ ապրիլյան քառօրյա պատերազմի երկրորդ տարելիցը: Բայց արի ու տես, որ ողջ օրվա ընթացքում այդպես էլ «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոն՝ ապրիլյան պատերազմի զոհերի մի մասի շիրիմներին, պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաներից ոչ…


Հակառակորդի ռադիոկապերի խզման հայկական «Ամպրոպ» կայանը ՊՆ հպարտություններից է

  Ռադիոէլեկտրոնային պայքարի (ՌԷՊ) միջոցներից «Ամպրոպ» կայանը նախատեսված է մարտավարական օղակում հակառակորդի ռադիոկապերի խզման համար: «Արմենպրես»-ի փոխանցմամբ`  հայկական արտադրության գերկարճալիք ռադիոկապի խանգարումների ավտոմատացված կայանը Պաշտպանության բանակի հպարտություններից է: 16 տոննա կշռող տեխնիկան հնարավոր է տեղաշարժել ամենուրեք…


ԴԻՏԵԼ